Auteur Topic: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966  (gelezen 11468 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

JBL-freak

  • Mijn vintage setjes
  • *****
  • Berichten: 2315
  • Those oldies but goodies
Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Gepost op: 9 november 2007, 21:34:39 »
Hallo,

Begin van dit jaar zag ik tot mijn stomme verbazing, dat er een JBL-SA 600 versterker uit 1966 werd aangeboden op Marktplaats. Dit was de allereerste keer, dat ik deze versterker in Nederland te koop zag. Deze versterker kreeg in 1966 verscheidene "industrial awards" en een aantal liefhebbers in ons toenmalige hificlubje had de brochure op het nachtkastje liggen. Nog gauw even voor het slapen gaan genieten van een glossy foto van deze, voor ons, onbereikbare "dreammachine" en dan lekker dromen. De brochure is overigens nog altijd in mijn bezit. Om de één of andere reden is deze versterker in de loop van de tijd internationaal tot een soort cult-versterker verheven geworden en met name de de Japanners (zie google) zijn bereid om er exorbitante prijzen voor te betalen.
Deze versterker kostte in 1966 US$ 345,00 en de massief noten zijpanelen kostten US$ 15,00 per stuk, dus in totaal US$ 375,00. Dat lijkt anno 2007 maar een schijntje, maar als je dit bedrag afzet tegen de toenmalige koers van US$ 3,65 en het maandloon van een gemiddelde werknemer in die tijd, dan praat je al gauw over een paar maandsalarissen. Jullie zullen ongetwijfeld begrijpen, dat ik onmiddellijk toesloeg toen ik constateerde dat de vraagprijs niet meer bedroeg dan de prijs van 3 CD's. Maar,................toen de versterker bij mij thuis aankwam was het wel even slikken en dan niet zo zeer om het betaalde bedrag, maar wel om de erbarmelijke staat waarin het apparaat verkeerde. Er miste één originele knop (knop rechts onder op foto 1), een tuimelschakelaar, waarvoor men een schroef in een pijpje had gebruikt (linksonder op foto 1), een zwarte zijstrip (rechterzijde foto 1) en de behuizing was één en al roest. Tijdens het demonteren van de versterker brak er ook nog een goed hefboompje af. Bij navraag bij de vorige eigenaar bleek dat de versterker jarenlang in een vochtige garage op de grond had gestaan. Nu, een half jaar verder staat er een juweeltje te spelen over mijn JBL 4312 A Control Monitoren, die ik als tweede set in mijn hobbyruimte heb staan. De knop, de tuimelschakelaars en de houten panelen zijn er allemaal apart bijgemaakt en dat waren op zich al tien uren specialistische arbeid. Nadien zijn alle knoppen, de zijstrips en de hefboompjes van de toggleswitches opnieuw in de juiste kleur geanodiseerd. Alle onderdelen van de behuizing zijn door mij geschuurd, gegrond en opnieuw in de kleur gespoten en ons aller Ruud13 heeft de patiënt weer geheel op de been geholpen door middel van een zeer grondige en vakkundige restauratie. Er bleken o.a. twee eindtransistoren en 14 torretjes kapot te zijn en alle condensatoren, electrolieten, potmeters, cinchdelen (nu verguld) e.d. werden vervangen. De specificaties zijn na de restauratie zelfs beter dan in 1966, toen de versterker in Amerika de fabriek verliet. Natuurlijk koop je vandaag de dag voor het geïnvesteerde bedrag een versterker, die zeker niet onder doet voor de JBL, maar ja,  een jongensdroom  ging na 41 jaar eindelijk in vervulling en dat was alle moeite dubbel en dwars waard.

Op de volgende URL's  kunt u de discussie volgen die over mijn JBL SA-600 op de Lansing Heritage site werd gevoerd:

http://audioheritage.org/vbulletin/showthread.php?t=15522

http://audioheritage.org/vbulletin/showthread.php?t=18937

Uw JBL-freak




















































































« Laatst bewerkt op: 26 november 2007, 11:18:07 door JBL-freak »
Harman Kardon Citation power-amps 1 x 16A; 1 x 16S; 1 x 19; Pre-amps 2 x HK Citation 17; Quad 44;Tuner HK Citation 18; Revox A78; Sony V7700; Pioneer PD S-901; Sony CDP-XA5ES; Marantz CD94-MKII; Acoustic Energy AE-1Classic ; Cabasse Galiote met compensator; Celestion SL6; JBL L20t; Technics SB-M300

Hififreak

  • *****
  • Berichten: 25535
    • http://www.hififreak.nl
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #1 Gepost op: 9 november 2007, 21:39:02 »
Gefeliciteerd met je nieuwe aanwinst!

Mooi dat het verwezenlijken van jeugddromen nog voorkomt JBL-Freak.

Heb je ook nog foto's van het restauratieproject?

boudewijn

  • ***
  • Berichten: 473
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #2 Gepost op: 9 november 2007, 23:13:20 »
Leuk speelgoed,die JBL versterker,zeker nu hij in oude glorie is hersteld.Een jaar of twintig geleden heb ik de 4312 monitor van JBL in mijn bezit gehad,de voorloper van jouw speaker dus(had geen titanium tweeter).Oorverdovend hard konden die dingen,heel mooi afgewerkt met echt hout,wogen een ton,heb ze verkocht omdat ik op een gegeven moment een ander geluid wilde.
Veel plezier ermee!
Groet,Boudewijn.

Dreamzzz

  • ****
  • Berichten: 589
  • Als je er maar van geniet... ;-)
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #3 Gepost op: 10 november 2007, 06:29:39 »
Van harte gefeliciteerd met je nieuwe oude aanwinst  ;D
Zier er erg mooi uit!  :idol:
2 luidsprekers, een versterker, een CD-speler, een loopwerk, een DAC, een MD-speler, een DVD-speler, een DVD-recorder, een tuner, een actieve scart switchbox, een TV, 2 spelcomputertjes en her en der nog het één en ander   ;)

Hottentot

  • *****
  • Berichten: 2483
  • Ik haat goedkope sony versterkers
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #4 Gepost op: 10 november 2007, 08:23:21 »
Geweldig mooi JBL-freak
Moet uiteindelijk veel luister plezier gaan geven,goed gedaan om zo`n mooie oude dame om te toveren in een jonge godin.
Alweer iets gered dat niet onderdoet voor modern spul maar qua uiterlijk veel meer ballen heeft.
I am a free number

JBL-freak

  • Mijn vintage setjes
  • *****
  • Berichten: 2315
  • Those oldies but goodies
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #5 Gepost op: 10 november 2007, 12:13:37 »
Gefeliciteerd met je nieuwe aanwinst!

Mooi dat het verwezenlijken van jeugddromen nog voorkomt JBL-Freak.

Heb je ook nog foto's van het restauratieproject?

Tot je dienst Hififreak. De foto's zijn inmiddels geplaatst.

Groet,

JBL-freak (wat lopen er toch veel freaks rond op deze aardkloot !!!)
Harman Kardon Citation power-amps 1 x 16A; 1 x 16S; 1 x 19; Pre-amps 2 x HK Citation 17; Quad 44;Tuner HK Citation 18; Revox A78; Sony V7700; Pioneer PD S-901; Sony CDP-XA5ES; Marantz CD94-MKII; Acoustic Energy AE-1Classic ; Cabasse Galiote met compensator; Celestion SL6; JBL L20t; Technics SB-M300

chansig

  • *****
  • Berichten: 12508
  • Inhoudsloos poster met ruim 12.500 Posts
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #6 Gepost op: 10 november 2007, 12:44:09 »
mooi ding geworden.
 :clapping: :clapping: :clapping:
Gr Hans

Han

  • Moderator
  • *****
  • Berichten: 9148
    • studio
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #7 Gepost op: 10 november 2007, 13:30:13 »
Hoeveel is zo'n versterker waard in Japan?
Niets is zeker en zelfs dat niet.

Het licht aan het eind van de tunnel kan ook een idioot met een lamp zijn.

Hififreak

  • *****
  • Berichten: 25535
    • http://www.hififreak.nl
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #8 Gepost op: 10 november 2007, 13:33:40 »
Ik schat dat ze vandaag de dag voor bedragen hoger dan 1000,00 Dollar gaan.

De laatste heeft op Ebay.com 1642,00  Euro opgebracht.
« Laatst bewerkt op: 10 november 2007, 14:21:37 door Hififreak »

JBL-freak

  • Mijn vintage setjes
  • *****
  • Berichten: 2315
  • Those oldies but goodies
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #9 Gepost op: 10 november 2007, 17:34:51 »
Hallo Han,

Om even op jouw vraag terug te komen, kan ik je vertellen dat er het afgelopen jaar in Japan een JBL SA-600 werd aangeboden voor Yen 315.000,-- en dat is omgerekend
€ 1.939,36.
Wees zuinig op die Harman Kardon  Citation 16, want ook die brengen inmiddels regelmatig een aardig zakcentje op

Groet,

JBL freak.
Harman Kardon Citation power-amps 1 x 16A; 1 x 16S; 1 x 19; Pre-amps 2 x HK Citation 17; Quad 44;Tuner HK Citation 18; Revox A78; Sony V7700; Pioneer PD S-901; Sony CDP-XA5ES; Marantz CD94-MKII; Acoustic Energy AE-1Classic ; Cabasse Galiote met compensator; Celestion SL6; JBL L20t; Technics SB-M300

KT_88

  • De Gooische Matras
  • *****
  • Berichten: 7350
  • The cat's meow.
    • http://www.ambulancewens.nl/
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #10 Gepost op: 10 november 2007, 17:47:35 »
Een schoonheid en een werkelijk prachtige restauratie, JBL freak!

Mijn complimenten aan jou en Ruud13!

Opvallend ook, in 1966 al een complementaire eindtrap. En zo te zien ook geen uitgangselco.
Zeer vooruitstrevend, ik heb altijd gedacht dat de Jappen daar de primeur van hadden.
« Laatst bewerkt op: 10 november 2007, 17:51:31 door KT_88 »
De intuitieve geest is een godsgeschenk
en het rationele verstand is een dienaar.
In memoriam mijn lieve Wilma

Svenska_Gubben

  • *
  • Berichten: 1
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #11 Gepost op: 11 november 2007, 20:04:57 »
:clapping:   Wat een prachtig mooi apparaat is het geworden. Pure nostalgie...   :clapping:

Mijn aandeel in dit project is geweest: Het maken van:
1. één originele knop (knop rechts onder op foto 1), dit was niet éénvoudig en zeer bewerkelijk   :think:
2. een aantal tuimelschakelaars (voor het geval er nog meer af zouden breken, zie linksonder op foto 1)
3. een zwarte zijstrip (rechterzijde foto 1)
4. Het anodiseren van alle knoppen, de zijstrips en de hefboompjes van de toggleswitches

Ook mooi dat je iemand die zo verknocht is aan deze JBL SA-600 versterker uit 1966 te kunnen helpen.
Héél véél (luister)plezier ermee en tot laterrr...

 :afro: sixties  :afro:


Med vänliga hälsningar,
Svenska Gubben

KT_88

  • De Gooische Matras
  • *****
  • Berichten: 7350
  • The cat's meow.
    • http://www.ambulancewens.nl/
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #12 Gepost op: 11 november 2007, 20:26:12 »
Dan ook mijn complimenten aan jou, Zweedse duivelskunstenaar!  :idol:
De intuitieve geest is een godsgeschenk
en het rationele verstand is een dienaar.
In memoriam mijn lieve Wilma

m44

  • *****
  • Berichten: 1502
  • rock is de moeilijkst weer te geven muziek.
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #13 Gepost op: 11 november 2007, 23:02:52 »
tsja wat moet ik nog zeggen.
ik kom zeker een keer langs. wellicht leuk als ik mijn centuries meeneem om eens aan te sluiten.
mijn leven is als een sprookje, iedere dag als ik thuiskom zit die heks weer op de bank.

een verpleegkundige in de morgen is een dag zonder zorgen

Ruud13

  • *****
  • Berichten: 8220
Re: Totale restauratie van een JBL SA-600 versterker uit 1966
« Reactie #14 Gepost op: 12 november 2007, 02:22:13 »
Het is misschien leuk om in dit draadje een verslag van de restauratie van JBLfreaks nu ruim 40 jaar oude JBL SA-600 versterker neer te zetten. Daar komt 'ie.  

Om een indruk te krijgen over welke versterker het gaat: Klik hier voor het verhaal van de in ‘94 overleden geestelijke vader van de versterker de toenmalige vice-president engineering van JBL Bart Locanthi. Het artikel verscheen in het januarinummer van Electronics World van ’67. In die dagen behoorde de SA-600 zeker tot de betere transistorversterkers maar ook vandaag de dag - zo bleek na het voltooien van de restauratie van de twee keer 50 watter - doet hij niet onder voor de versterkers van tegenwoordig. Het ontwerp met zijn T-circuit was de eerste versterker met zowel complementaire drivers als complementaire eindtransistoren.

Niet precies wetende in welke staat de hoogbejaarde versterker verkeerde, was het wel even drie keer slikken toen deze hier door JBLfreak werd binnengedragen. Zonder oneerbiedig te willen zijn maar afgaande op wat ik zag - ook onder de kap - en als je niet zou weten om welke versterker het ging, kon een en ander zo door naar het grof vuil. De versterker kostte JBLfreak niks maar het was ook niks. Onmiskenbaar had het verblijf in een vochtige garage zijn sporen achtergelaten: het inwendige aan ijzeren onderdelen zat tot en met de kapjes van een aantal drivertransistoren onder de roest en dat alles was dan bedekt met zo’n 40 jaar stof dat door het stevig meeroken van de versterker hier en daar iets weg had van het wegdek van een pitsstop. Naast roest en de smakelijke mix van stof en rookaanslag was pas echt beroerd dat het soldeertin op beide eindversterkerprinten en diverse solderingen elders er behoorlijk geradbraakt uitzag. Het was zo slecht dat diverse onderdelen zonder al te veel moeite zo uit beide printjes konden worden getrokken.


Tot en met de ingangsbussen was het oxide wat de klok sloeg

Wat was wijsheid want een vluchtige inventarisatie van wat er nog goed was (dat was vlugger klaar dan onderzoeken wat vervangen moest worden), leerde snel dat het een tamelijk ingrijpende restauratie zou worden. Na de schade te hebben vastgesteld bleek dat je voor dat bedrag makkelijk een gloednieuwe versterker kunt kopen. Een paar dagen achter de oren krabben later, besloot JBLfreak toch te gaan voor de rigoureuze opknapbeurt van de versterker. Ik had trouwens niet anders verwacht want destijds - en we schrijven dan even na medio de 60-er jaren - droomde jongeman JBLfreak van de JBL-versterker en versleet hij toentertijd de brochure van het eindeloos lezen van de brochure, zo vertelde hij me.

Het voorgaande herkende ik maar al te goed want mij overkwam destijds bij benadering hetzelfde: ik bezat een negatief fortuin en mocht me de eigenaar noemen van een contraptie rond een vermeubelde oude radio uit WOII (wèl goed ingespeeld door o.a. het stemgeluid van onze toenmalige vorstin koningin Wilhelmina, Gerbrandy en Vera Lynn). Samen met een kermende kristalkrabber van Philips bleef dat voor mij heel lang het medium waarmee ik ondanks de technische imperfecties genoot van de eerste volumes van Bachs integrale oeuvre voor orgel gespeeld door Marie-Claire Alain, Bruckner IV uitgevoerd door het toen nog niet Koninklijke Concertgebouworkest (Haitink) en Stravinsky’s “Sacre” uitgevoerd door het Columbia Symfonieorkest o.l.v. de componist zelf. Niettemin zag ik in die dagen beslist ook reikhalzend uit naar beter geluid. Bij Henri van Hessen thuis - die toen nog voornamelijk in schrijfmachines deed - had ik de Quad electrostaat gehoord en was het dus dromen van die electrostaat en de Quad II buizeneindversterker en las ik daarvan de brochure en de overdrukken van recensies stuk. Maar terug naar de versterker van JBLfreak.


Mijn droom die destijds wel werkelijkheid werd: 2 stuks met een zelfgebouwde buizenvoorversterker naar Quad 22-recept

Duidelijk was dat de versterker helemaal uit elkaar moest wilde het nog wat worden. Dat was alleen al noodzakelijk om de roest van de behuizing af te kunnen krijgen. Op de vertinde printbanen van de eindversterkerprinten en op diverse soldeercontacten leek het wel of de tinpest had huisgehouden. Dat laatste zou overigens goed kunnen als de temperatuur langere tijd beneden de 13,2 °C is geweest. Tin blijft dan nog wel tin maar gaat van de glimmende zilverwitte bètavorm over in de korrelig en dofgrijze alfavorm. Dat de kleur verandert is niet zo erg maar veel beroerder is dat het uiteen valt in poeder en daarom was de elektrische geleiding ook ver te zoeken. Merkwaardig was dat het tin van de voorversterkerprint deze verwoestende faseovergang bespaard bleef. Van beide eindversterkerprinten zijn alle onderdelen af gehaald. Het oude tin werd verwijderd en alle banen werden tot op het koper opnieuw vertind. Als ik het zo opschrijf klinkt het een stuk makkelijker dan het in  werkelijkheid was. Als je er niet de juiste spullen voor hebt is het lastig om dat er een beetje netjes uit te laten zien.


Alle geteisterde ingewanden op de voedingstrafo, eind- en drivertransistoren na

Een meevaller was dat de contacten van de tuimelschakelaars en de ingangskeuzeschakelaar nog goed waren. Aanvankelijk was het kraken niet van de lucht maar dat was na een intensieve schoonmaakbeurt over. Waar mogelijk werden de onderdelen gedemonteerd en langere tijd gedompeld in wasbenzine en schoongeborsteld. Te merken was dat de schakelaars niet veel waren gebruikt. Het messing zat op de contactvlakken nog redelijk goed in het zilver en daarop zat dan alleen maar aangekoekt stof en oxide. Zilveroxide geleid uiterst beroerd (je kunt zeggen dat het een behoorlijk goede isolator is) maar het voordeel van de metaalverbinding is dat het bij de geringste wrijving moeiteloos van het metaaloppervlak verdwijnt. Zolang het messing of het andere metaal dat onder het zilver zit en nog maar niet doorheen komt blijft het contact goed en kraakvrij.


Kaalslag op beide eindversterkerprintjes en op de voorversterkerprint (boven) gedeeltelijke demontage van de keuzeschakelaar om de contacten schoon te kunnen maken.

De forse zijwaartse speling in hefboompjes van de tuimelschakelaars maakte een ronduit gammele zo niet klungelige indruk. Ik heb ze in het scharnierpunt allemaal doorboord en er een M2,5 boutje in gezet met een moertje erop en dit met tweecomponentenlijm op het metaal van de schakelaar gefixeerd. De speling is zo goed als weg waardoor de schakelaar waarschijnlijk beter aanvoelt dan hij ooit heeft gedaan. Een nadeel is dat de schakelaars open zijn en er stof in kan komen. Bekend is dat heel veel elektronica die uit de VS komt beroerde schakelaars hebben. Helaas, het is niet anders.
 

De tuimelschakelaars

Te verwachten was dat van de elco’s die in de versterker zaten de levensduur er op zat. Dat bleek dan ook. Diverse exemplaren - waaronder alle 4 grote 5000 μF voedingselco’s - hadden al lang geleden flink gelekt en maten ook niet meer de waarde. Totaal werden er zo’n 45 elco’s vervangen. Voor de 2 stuks 1000 μF van de voorversterkervoeding die in één behuizing zaten, kwamen twee afzonderlijke exemplaren van elk 4700 μF in de plaats. Deze kwamen op dezelfde plek als de oude dubbele elco. Om de vier grote voedingselco’s fysiek beter te laten passen is gekozen om de waarde ervan te verdubbelen: 10.000 μF. Over de +37,5 en - 37,5 volt voeding voor de eindtransistoren staat nu elk 20.000 μF. De voeding is dan ook muisstil. De gekozen Philips elco’s hebben een extra lange levensduur. Bij een temperatuur van 25°C gaan ze naar verluidt zo’n 250.000 uur mee. Hier en daar zijn de waardes van de elco’s in de rest van de versterker aangepast (lees: naar boven afgerond) om uit te komen op tegenwoordig in de handel verkrijgbare waardes. De waarde van de werkspanning werd bij diverse elco’s soms flink hoger gekozen omdat er op de print toch plaats genoeg was. Een elco die op een lagere spanning staat dan hij aankan gaat bovendien langer mee.


De vier oude verdroogde 5000 μF bekerelco’s (links) - Uiterst links is nog net de 2 keer 1000 μF elco te zien. Dit binnenwerk is wel van een JBL SA600 maar niet het exemplaar van JBL-freak. 


Lekkende elco op een van de eindversterker printen


Elco’s van elk 10.000 μF en twee keer 4700 μF (voeding voorversterker)

Waarschijnlijk door een elco die stuk ging of mogelijk een onderbrekende soldeerverbinding, heeft één van de eindtransistoren de geest gegeven en vervolgens moet deze in zijn val een aantal weerstanden mee hebben genomen. In het andere kanaal bleven alle transistoren weliswaar heel maar gingen wel twee weerstanden in rook op. Ook dit kan als oorzaak een onderbrekende soldeerverbinding zijn geweest. Aan de versterkeruitgang verscheen zoals eerder gezegd wel signaal omdat de drivers nog werkte. Wat daar echter aan spanning uit kon komen was weinig en nog ernstig vervormd ook. Al te best heeft het in de garage niet geklonken.




Sfeertje rond krokant geroosterde print en weerstanden (eindversterkers)

De schade aan de halfgeleiders voor wat de eindversterkers betreft bleef gelukkig beperkt tot het doorpiepen van één eindtransistor. Alle andere transistoren van de eindversterkers bleken na controle gelukkig nog prima te zijn. Voor hetzelfde geld had dat heel wat beroerder kunnen aflopen. De transistoren zijn immers van begin tot het eind gelijkstroomgekoppeld en als het een beetje tegenzit vliegt het hele zootje er van voor tot achter uit.   

Aan de kleur van een aantal weerstanden op beide eindversterkerprinten was te zien dat er flink stroom doorheen was gegaan. Zie de foto’s hierboven. Die weerstanden moesten sowieso worden vervangen maar omdat toch alle onderdelen van de print eraf moesten, heb ik gelijk maar alle weerstanden vervangen. In plaats van standaard ½ watt kool heb ik 0,6 watt metaalfilm gebruikt en waar 1 watt kool zat heb ik er ook weer 1 watt kool ingezet maar dan allemaal nieuwe natuurlijk. De originele 4 stuks 0,37 ohm 11 watt draadgewonden emitterweerstanden waren nog goed. Ook waren de keramische en foliecondensatoren van de eindversterkers nog goed en heb ik ze alleen maar schoon hoeven maken. 


Kakelverse metaalfilmweerstanden en nieuwe elco’s op de eindversterkerprinten

Een ander gelukje was dat de voedingstrafo het nog perfect deed. Niet zelden wordt de isolatie van zo’n oud beestje gaandeweg minder. Hij zat dan weliswaar voor wat het blikpakket betreft flink onder de roest maar de isolatie was nog uitstekend. De redding is waarschijnlijk geweest dat de versterker in de vochtige garage 40 uur in de week aanstond om iets als radio 538 in de garage te laten klinken. Dan blijft de trafo handwarm en kreeg vocht geen kans om binnen te dringen. De beide kappen van de trafo zijn er af geweest om ze af te schuren en een fris likje zwarte verf te kunnen geven. Gelijk was toen te zien dat het inwendige van de transformator er zo’n 40 jaar na dato nog gezond uitzag. 


Uitgeklede voedingstrafo (links) en fris zwart gespoten kapjes.


Onder andere de voedingstrafo (links) in de weer opnieuw opgebouwde versterker. Iets links van midden-onder is de 2 keer 50 kohm Alps-volumepotmeter te zien.

Als vervanging voor de defecte NPN vermogenstransistor van één van de eindversterkers heb ik gekozen voor het vervangen van het hele complementaire paartje: 12536 en 12537 voor respectievelijk een NPN- en een PNP-vermogenstransistor in TO3-behuizing. Gegevens over de transistoren van de versterker waren niet bekend. In het servicemanual stonden alleen maar JBL-onderdeelnummers voor wat de halfgeleiders betreft. Dit zijn destijds speciaal voor JBL door Motorola gemaakte dan wel geselecteerde transistoren. Er is tot ver over de grenzen gezocht naar gegevens van de halfgeleiders maar het precieze blijft in nevelen gehuld. Bij de diverse JBL-clubs wist ook niemand te vertellen welke transistoren je voor deze in de plaats kunt zetten.


Originele eind- en driver-transistoren waarop nog roest is te zien
 
Door vergelijkende metingen te doen met de eindtransistoren die nog heel waren, heb ik kunnen vaststellen dat de NPN vermogenstransistor erg lijkt op het werkpaard 2N3055 met een hoge Vce0=100 volt i.p.v. de standaard 60 volt en een Ft niet hoger dan 3 MHz. Zo’n transistor had ik weliswaar hier in huis maar het leek me al met al toch verstandig om voor een echt complementair paartje te kiezen. Op een foto van een andere gerestaureerde SA-600 had ik gezien dat daar voor de eindtransistoren een NTE130 (NPN) en een NTE219 (PNP) was gebruikt. Deze twee zijn weliswaar complementair maar bezitten een naar mijn smaak te lage Vce0=60 volt. Bij volledige uitsturing onbelast kan er over één transistor 2 keer 37,5=75 volt komen te staan. Het kan heel lang goed gaan maar toch heb ik te vaak meegemaakt dat de transistor dan de zeiltjes strijkt dus gelijk maar een paartje met een Vce0 van 120 volt: de MJ15003 (NPN) en MJ15004 (PNP). De keuze bleek een gouden greep want in gedrag zijn nu beide versterkerkanalen ik kan wel zeggen identiek. Ook de Ft en de Beta van de vermogenstransistoren (die overigens twee keer niks kosten) lijken gezien de gedragingen van de schakeling mooi in het geheel te passen. De eindversterker met de nieuwe eindtransistoren bleek dan ook net als de andere met nog de originele transistoren onvoorwaardelijk stabiel te zijn. De uitgang kan elke belasting aan: kortsluiten, open uitgang, capacitief en inductief bij elk ingangssignaal. In het geval de eindtransistoren te heet dreigen te worden, koppelen een tweetal temperatuurgevoelige schakelaartjes de belasting keurig af. Van het pesten met blokgolfjes en belasten met geniepige condensatoren werd de JBL SA600 geen moment nerveus.


De “gouden greep” - de MJ15003 en MJ15004 ter vervanging van de JBL 12536 en 12537

Nu is het vandaag de dag geen bijzonderheid meer dat een transistorversterker onvoorwaardelijk stabiel is. In de dagen dat de JBL SA600 het levenslicht zag was dat voor een transistorversterker echter wel uitzonderlijk. Ook in- en uitschakelen is via de luidsprekers nauwelijks hoorbaar. Dat moet (zonder relais) helemaal onhoorbaar kunnen maar het bescheiden plopje dat de SA600 laat horen kan er beslist mee door.

Zoals gezegd zag het soldeer op de voorversterker er nog redelijk goed uit. Minder mooi was dat door een eerdere nogal lomp uitgevoerde reparatie een aantal printbaantjes er behoorlijk afgekloven uitzagen. Die mogelijke bronnen voor storingen werden hersteld door de beschadigde printbaantjes te verstevigen met massief dun vertind koperdraad. In een van de kanalen waren door een “artiest” die waarschijnlijk ook de genoemde printbaantjes had gemold condensatoren “bijgeplakt” om de naar ik denk hoogfrequent instabiliteit vanwege de diverse defecte elco’s in de voorversterker te compenseren. Die extra condensatoren werden verwijderd waardoor het originele frequentiebereik in ere werd hersteld.


In de linkerbovenhoek de twee schuin gemonteerde condensatoren die niet in de schakeling horen te zitten.

Van de potmeters was niet veel meer goed. Afgezien van het luidkeels kraken bij verdraaien verloren hier en daar de lopers ook het contact met de versleten koolbaan. Omdat een fatsoenlijke volumepotmeter met een aftak voor de loudness-voorziening niet (meer) te krijgen is, werd het de Alps RK 27112-potmeter van 50k log. Alle onderdelen voor de loudness-voorziening zijn overigens keurig blijven zitten. Zo kan het nageslacht zien hoe het een en ander is geweest. Voor de rest van de potmeters koos ik voor standaard stereo-exemplaren met een metalen as. De maat van de aansluitingen kwamen niet overeen met de oude potmeters. Met stukjes vertint massief koperdraad werden de aansluitingen op lengte gemaakt. De potmeters die er nu inzitten zijn overigens kwalitatief heel wat beter dan de exemplaren die er origineel in zaten. De hoogregelaar kraakt iets. Dat ligt echter niet aan de potmeter maar aan de schakeling in combinatie met de gekozen onderdelen: elco’s in plaats van condensatoren. Condensatoren hebben een veel geringere lekstroom dus nu staat er een klein beetje gelijkspanning op de potmeterloper en dat kraakt iets als je de as verdraait.

De transistoren van de voorversterker waren op twee na allemaal stuk. Ongeveer 1/3 deed helemaal niets meer en de rest pruttelde er dartel op los. Op de twee eerder al vervangen transistors na verving ik alles. Ik gebruikte hiervoor op lage ruis uitgezochte TIS97 en in de eerste trap van de phonoversterker kwamen op lage ruis geselecteerde BC109C’s te zitten. Omdat ze weliswaar oud maar nog steeds goed waren konden de originele koolweerstanden en de gewone (folie)condensatoren blijven zitten. Slecht was het gesteld met de contacten van de diverse cinch in- en uitgangsbusjes. Deze werden vervangen door vergulde exemplaren. Na het er met gepast geweld uitbreken van de gefelste sterk geoxideerde cinchbusjes uit het aluminium plaatje bestond het pasmaken uit niet meer dan het onder de nieuwe chassisdelen aanbrengen van een 2 mm dik ringetje en het vastzetten met een moer waarna het chassisdeel in de print kon worden gesoldeerd. Om te voorkomen dat de moeren los zouden gaan zitten, werden deze met tweecomponentenlijm op de soldeerlip en het aluminium gefixeerd. 


Geoxideerde ingangsbusjes werden na een zorgvuldig gedoseerde breekpartij vervangen voor...


Vergulde cinchbussen
« Laatst bewerkt op: 14 november 2007, 02:04:36 door Ruud13 »